काठमाडौं । मुस्लिम धर्मावलम्बीहरूको दोस्रो महान् पर्व बकर इद (इदुल जोहा) आज (बिहीबार) देशैभरका मस्जिद तथा इदगाहहरूमा धार्मिक हर्षोल्लास र अगाध आस्थाका साथ मनाइँदै छ ।
इस्लामिक पात्रो अनुसार इदुल फित्र अर्थात् रमजान पर्वको ७०औँ दिनमा बकर इद मनाउने स्थापित धार्मिक विधि रहेको छ। पर्वको मुख्य दिन आज बिहानै मुस्लिम समुदायका नागरिकहरूले पवित्र स्नान गरी नयाँ पहिरनमा सजिएर नजिकैको मस्जिद वा खुला चौर (इदगाह) मा भेला भई सामूहिक नमाज पढेका छन् । नमाज सम्पन्न भएलगत्तै उनीहरूले एकापसमा अङ्कमाल गर्दै ‘इद मुबारक’ भनी शुभकामना र भ्रातृत्व साटासाट गर्ने परम्परा छ ।
यस विशेष अवसरमा सङ्घीय राजधानी काठमाडौँको दरबारमार्गस्थित ऐतिहासिक नेपाली जामे मस्जिद र काश्मिरी मस्जिदलगायत देशका विभिन्न भागमा रहेका मस्जिदहरूमा बिहानैदेखि प्रार्थना गर्ने श्रद्धालुहरूको उल्लेख्य भीड लागेको छ ।
मुस्लिम आयोगका पूर्वअध्यक्ष निर्दोष अलीका अनुसार हिजरी संवत् अनुसार १४३९ वर्ष पहिले अल्लाहको आदेशमा हजरत इब्राहिम अलेह सलामले आफ्ना नवजात र सबैभन्दा प्यारा छोरा इस्माएल अलेह सलामलाई अल्लाहको सर्वोपरिताका लागि बलिदान (कुर्बानी) गर्न तयार भएको ऐतिहासिक एवं आत्मिक सम्झनामा यो पर्व मनाउन थालिएको हो ।
मुस्लिम धर्म गुरु (मौलाना) रहमत अलीका अनुसार इब्राहिमको यही ऐतिहासिक त्यागको वंश परम्परामा सन् ५७१ मा मक्कामा पैगम्बर मोहम्मद सलल्लाहु अलैहि वसल्लमको जन्म भएको थियो, जसले यो पर्व र ईश्वरीय सन्देशलाई संस्थागत रूपमा पुस्तान्तरण गर्न ‘हदिस’ नामक धर्मग्रन्थको रचना गरे ।
हाल मुस्लिम धार्मिक विद्यालय (मदरसा) हरूमा यसै ग्रन्थको अध्ययन अध्यापन गराइन्छ। ५३ वर्षको उमेरपछि पैगम्बर मोहम्मद मक्काबाट मदिनामा सरेको इतिहास छ र सोही सम्झनामा हाल पनि साउदी अरबका यी दुवै पवित्र तीर्थस्थलहरूमा विश्वभरका मुस्लिमहरूको ठूलो मेला (हजयात्रा) लाग्ने गर्दछ।
यस पर्वको मुख्य कडी नै साउदी अरबको मक्का मदिना पुगेर गरिने ‘हजयात्रा’ हो। नेपाल सरकारको गृह मन्त्रालयले समेत प्रतिवर्ष नेपाली हजयात्रीहरूका लागि आतेजाते हवाई टिकट र कूटनीतिक व्यवस्थापन गरी हजयात्रा गराउँदै आएको छ। मक्का मदिना जान नपाउने हजयात्रीहरूले आफ्नै घरघरमा बकर इद मनाउने गर्छन् ।
यस पर्वमा अल्लाहप्रति पूर्ण समर्पण र कृतज्ञता प्रकट गर्नका लागि मुस्लिम धर्मावलम्बीहरूले इस्लामिक कानुन (शरिया) ले जायज मानेका चौपाया जनावरहरूको कुर्बानी (बलि) दिने गर्दछन् ।
धार्मिक किंवदन्ती अनुसार निःसन्तान इब्राहिमले ९० वर्षको उमेरमा पत्नी हाजराबाट पुत्ररत्नका रूपमा इस्माएललाई प्राप्त गरेका थिए । सन्तान प्राप्तिका लागि अल्लाहसँग मन्नत माग्दा ‘पुत्र सुख पाए कुर्बानी गर्छु’ भनी इब्राहिमले गरेको प्रतिबद्धताको परीक्षा लिन अल्लाहले उनलाई सपनामा छोराकै कुर्बानी गर्न आदेश दिएका थिए ।
इब्राहिमले धेरै जनावर कुर्बानी गर्दा पनि अल्लाह प्रसन्न नभएपछि अन्तिममा आफ्ना सबैभन्दा प्यारा छोरालाई नै आँखा चिम्लेर बलि दिन तयार भए । सोही घडीमा उनको निष्ठा र परीक्षा सफल साबित भएपछि अदृश्य रूपमा अल्लाहको कृपाले छोरा इस्माएलको स्थानमा स्वर्ग (जन्नत) बाट आएको दुम्बा (भेडा प्रजातिको जनावर) को कुर्बानी हुन पुगेको विश्वास गरिन्छ। मानव जातिको रक्षा र निष्ठाको सोही कडीलाई मुस्लिम समुदायले प्रतीकात्मक रूपमा निरन्तरता दिँदै आएका हुन्।
बकर इदको सामाजिक र आर्थिक महत्त्व पनि उत्तिकै बलियो छ। परम्परा र कानुनी मान्यता अनुसार कुर्बानी गरिएको मासुलाई अनिवार्य रूपमा तीन बराबर भागमा बाँडेर वितरण गरिन्छ । जसमध्ये एक भाग समाजका गरिब, अनाथ एवं विपन्न परिवारलाई, दोस्रो भाग आफ्ना इष्टमित्र तथा नातेदारलाई र तेस्रो भाग मात्र आफ्नो परिवारका लागि राखिन्छ । यो व्यवस्थाले समाजमा आर्थिक समानता र सहकार्यको सन्देश दिने गर्दछ ।
नेपाली जामे मस्जिदका अनुसार बकर इद आज पहिलो दिन मात्र नभएर आगामी शनिबारसम्म गरी लगातार तीन दिनसम्म मनाइन्छ । तीनै दिनसम्म कुर्बानी गर्न पाउने धार्मिक विधि मुस्लिम समुदायमा रहेको छ । नेपालको बहुसांस्कृतिक र बहुधार्मिक विशेषतालाई सम्मान गर्दै सरकारले बकर इदका अवसरमा आज देशभर सार्वजनिक बिदासमेत दिएको छ ।
